क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले

 क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले (१८३१-१८९७) या महाराष्ट्रातील पहिल्या महिला शिक्षिका, समाजसुधारक आणि स्त्रीशिक्षणाच्या क्षेत्रातील अग्रेसर व्यक्तिमत्व होत्या. त्यांचा जन्म ३ जानेवारी १८३१ रोजी महाराष्ट्रातील नायगाव येथे झाला. बालवयातच सावित्रीबाईंचा विवाह ज्योतिबा फुले यांच्याशी झाला, जे स्वतःही समाजसुधारक होते.

सावित्रीबाई फुलेंनी आपल्या पतीच्या साथीने समाजातील अशिक्षित, दलित, मागासवर्गीय आणि महिलांसाठी शिक्षणाची मुहूर्तमेढ रोवली. १८४८ मध्ये पुण्यात त्यांनी पहिले मुलींचे शाळा स्थापन केली, जी भारतीय शिक्षणक्षेत्रातील एक ऐतिहासिक घटना ठरली. समाजाच्या विरोधानंतरही त्यांनी आपला शिक्षणाचा आणि स्त्रीमुक्तीचा ध्यास सोडला नाही. सावित्रीबाईंनी विधवा पुनर्विवाह, छुआछूत निर्मूलन आणि जातीभेदाच्या विरोधात जोरदार प्रयत्न केले.

त्यांच्या समाजकार्यामुळे त्यांना विरोध आणि टीकेचा सामना करावा लागला, परंतु त्या निर्धाराने आपले कार्य करत राहिल्या. त्यांनी अनेक ठिकाणी शाळा, बालिकाश्रम आणि रुग्णालये स्थापन केली. १८९७ मध्ये प्लेगच्या साथीमध्ये कार्यरत असताना त्या आजारी पडल्या आणि त्यांचे निधन झाले.

सावित्रीबाई फुले यांचे कार्य आजही प्रेरणादायक ठरते. स्त्रीशिक्षण, सामाजिक न्याय आणि समता या मूलभूत तत्त्वांवर आधारलेल्या त्यांच्या कार्यामुळे त्यांचे योगदान सदैव स्मरणात राहील.